HET LAB VAN AB
REPORTAGE De deskundigen in Brussel zien nog geen groot vogelgriep-gevaar maar het Rotterdamse laboratorium van Ab Osterhaus staat op scherp....
Op de laptop van Ron Fouchier verschijnt een landkaart met interessant nieuws. Te zien zijn de brandhaarden van vogelgriep in het oosten. 'Kijk eens hier!', zegt Ron Fouchier tegen Ab Osterhaus. 'Die smienten zitten bijna in Mongolië!'
'Zie je wel!', zegt Ab Osterhaus, die morgen afreist naar Brussel om de Europese Unie te informeren over het gevaar. 'Zie je wel! Ik zet het meteen op m'n stick .'
'Ik heb 'm al gemaild naar je desktop', zegt Fouchier. 'Als dit geen bewijs is, dan weet ik het niet meer. Daar praat je ze in Brussel zo mee onder tafel.'
Osterhaus tikt met zijn wijsvinger op het bureau. Tik! 'Italië, Portugal, Denemarken – al die landen zijn aan de beurt als het zo ver komt. Ze denken dat daar geen trekvogels vliegen maar er is no way out.'
'Het virus komt hier naartoe', zegt Fouchier. 'Is het niet dit jaar, dan wel de volgende keer.'
Ab Osterhaus pakt de shag van Ron Fouchier, draait een sigaret, kijkt naar de laptop en tikt op het bureau. 'De smienten die nu binnenkomen, poepen de velden vol en straks gaan de wilde eenden er overheen. Dan kunnen de vogelbeschermers wel zeggen dat het onzin is, maar als we straks een miljoen kippen moeten doden – dat is toch ook animal welfare? Geef mij eens een vuurtje, Ron.'
Ze hebben een missie, de twee wetenschappers van faam, bijeen in hun laboratorium op zeventienhoog in het witte gebouw van de medische faculteit in Rotterdam. Ze zullen Europa overtuigen van een nakende griepvirusuitbraak, een variant met de naam H5N1. Het virus komt mee met de vogels, met de smienten, strandlopers, korhoenders en talingen die zich opmaken voor vertrek uit Rusland.
Die vogels vliegen helemaal niet naar Europa, zeggen vogelbeschermers en andere deskundigen, maar in dit laboratorium weten ze beter. De landkaart is het bewijs. H5N1 kan overspringen op pluimvee, en uiteindelijk op de mens, waarschuwden Ron Fouchier, Thijs Kuiken, Guus Rimmelzwaan en Albert (Ab) Osterhaus voor de zomer al in het wetenschappersblad Nature. 'Een menselijke grieppandemie kan twintig procent van de wereldbevolking ziek maken. Dertig miljoen mensen zouden binnen een paar maanden naar het ziekenhuis moeten, een kwart daarvan kan sterven.' Let dus op die wildlife, herhaalt professor Osterhaus maar weer. 'Wij dragen bij aan een veiliger wereld.'
Het lab van Ab zou een decor zijn voor een Hollywoodproductie, en niet vanwege de inventaris alleen. Natuurlijk: het is een donker gangenstelsel met oude, stalen klapdeuren. Met mensen in witte jassen. Met een glaswinkel aan reageerbuizen, pipetten en petri-schalen. Maar het is ook de sfeer van vrije jongens die er door de gangen dwaalt, van belangrijk werk, van het idee de mensheid voor een uitbraak van killervirussen te kunnen behoeden.
Lange dagen Hier worden lange dagen gemaakt. En als het gebeurt, zitten ze er 24 uur achtereen, zoals toen met Sars. Dan is het kleine kantoor van Osterhaus een war room geworden en trekken ze gezamenlijk ten strijde. Dagelijks tussen twee en half vier een conference call met laboratoria elders ter wereld: CDC in Atlanta, Institut Pasteur in Parijs, de University of Hongkong en het Public Health Agency in Londen. 'Allemaal willen we de eerste zijn, de strijd is hard. Maar als er echt een uitbraak is, gaan de boeken open. Dan komen alle data meteen op tafel op een beveiligde website.'
Dan laten ze alles uit hun handen vallen, zeggen vakanties op en gezinnen vaarwel.
Het is een laboratorium voor vrijdenkers. Die op een dossierkast een verzameling whisky- en champagneflessen bewaren, Feyenoordposters op de muur plakken en bewezen dat een Corona-virus Sars veroorzaakt – terwijl iedereen dacht dat het een vorm van vogelgriep zou zijn. 'Wij houden niet van dogma's', zegt Ab Osterhaus. 'Wij denken graag een andere kant op.'
Het lab van Ab heeft honderd man in dienst. Virologen, artsen, veterinairen, microbiologen, immunologen en straks een epidemioloog – 'een gewoon laboratorium', zegt Osterhaus, 'heeft alleen virologen. Wij hebben alle deskundigheid bij elkaar, zodat we bij een uitbraak meteen een strategie kunnen opzetten: van het molecuul tot de bestrijding van een virus.' Ze zijn, daarbij, nogal ambitieus. Ron Fouchier krijgt wekelijks vijf tot zes mailtjes van onderzoekers die op het lab willen werken. Ab Osterhaus krijgt er veel meer. 'Ik heb de beste mensen die er te krijgen zijn', zegt hij. 'Ja dat is gewoon zo. We scoren. Het is leuk om de te scoren. Ik ga niet voor de achtergronddingetjes, voor de me-too-onderzoeken. We hebben papers in de grote journalen: Nature en Science. Wij gaan voor de frontpage. Wij hebben laten zien dat vogelpest-uitbraken gelinkt zijn met trekvogels, die virussen mee kunnen nemen over grote afstanden. De ontdekking van het Sars-virus heeft overal nieuwe onderzoekslijnen in gang gezet. Als je niet de eerste bent, hoef je het nauwelijks meer te doen.'
Alles eigenwijs uit eigen budget voor elkaar gebokst. 'Toen we bijna tien jaar geleden begonnen met vogelgriepvirussen was er nauwelijks aandacht voor. En dus geen geld. Maar het is een goede keuze geweest. Nu de dreiging er echt is worden we constant gebeld.'
(Krijgt telefoon over de dood van een paar lepelaars, en vraagt zich af: gaan we erheen of niet.)
(Praat sneller dan het licht en elk vijfde woord is Engels.)
(' Ik heb ook nog een paar bedrijven opgezet onder de Erasmus MC Holding, en die winst gebruik ik dan weer om bij calamiteiten dingen voor te financieren.')
Als de vogelgriep landt in Nederland, is dit laboratorium als een van de eerste op de hoogte. Daarvoor
hebben ze de afgelopen tien jaar een early warning system opgezet, een uitgebreid netwerk van vogelaars, kooikers en ornitologen die hier en op het Zweedse Öland poep verzamelen van trekvogels. Ron Fouchier trekt een vrieskist open die twintigduizend stuks vogelpoep bewaart bij min zeventig graden Celsius: keurig bijeengepakt in plastic doosjes. Een serie apparaten controleert ze stuk voor stuk op virussen, nieuwe en potentieel gevaarlijke soorten kweken ze op in bevruchte eieren. Zo beschikken de virologen over een radarscherm, waarop elke binnenkomst van griep wordt gemeld.
Vogelpoep
Tot nu toe werd de vogelpoep jaarlijks verzameld. Op verzoek van minister Veerman – die de schrik voor een nieuwe uitbraak deelt met Osterhaus en een ophokplicht instelde – gebeurt dat nu wekelijks. 'Wij hebben de beste data van Europa', zegt Osterhaus. 'Bijna alle emerging infections komen uit de dierenwereld: ebola, nipah, hendra, aids, Sars. Dan weer komen de H5' en, dan weer de H7' ens – die kun je met vogelpoep goed in de gaten houden.'
De griepgebieden liggen vooral in het zuidelijke deel van Rusland – vogels die naar Nederland trekken komen uit het noorden. 'Maar er is een kans dat ze elkaar in het winterseizoen tegenkomen en infecteren', zegt Ron Fouchier, 'en er zijn dwaalgasten genoeg.'
Hij wandelt door zijn domein. Laat vrieskisten zien, broedstoven, een lokaal vol witte jassen, waar gasbranders branden en popmuziek schalt. Langs kamers achter gewapend glas en gele driehoekige stickers met BIO HAZARD erop. Die ruimten zijn bedoeld voor de echt linke virussen. BSL3+: Bio safety Level 3 plus. 'Dat is', zegt Ron Fouchier, 'de een na hoogste gevarenzone.' Maar de luchtdruk binnen is verlaagd, de lucht wordt dubbel hepa-gefilterd. Die virussen kunnen dus niet naar buiten. 'Eng is alleen het onbekende. Dat je monsters van aan Sars overleden mensen binnenkrijgt en je weet niet waarom ze dood zijn.'
Hij komt Ab Osterhaus tegen, die door het laboratorium fladdert en zich opmaakt voor vertrek naar Brussel. Hij reist eenderde van zijn tijd. 'Hij is onze spreekbuis hè', zegt Fouchier. 'Wij leveren de informatie die hij dan mooi kan vertellen, haha.'
Tegen Osterhaus: 'Heb je de landkaart?'
'Ik ga er dadelijk even lekker mee puzzelen.'
In Brussel krijgt hij een dag later geen gelijk; het gevaar van de trekvogels is niet groot genoeg om nu al massaal met ophokken te beginnen, vinden zijn collega-deskundigen. Straks weten ze beter, vindt Ab Osterhaus, de viroloog met energie van drie virologen tegelijk. 'Ik ben benieuwd wat ze gaan zeggen als het virus doorschuift naar Europa.' Zie ook Kennis
post van: http://www.volkskrant.nl/
No comments:
Post a Comment